De Amerikaanse ‘Mr. Psychology’ Philip Zimbardo heeft na vele jaren zijn stilzwijgen doorbroken over zijn afgebroken Stanford Prison Experiment. Daarbij werden in 1971 normale studenten willekeurig ingedeeld als bewaker of als gevangene. De proef liep zo ernstig uit de hand, dat ze al na 6 dagen werd stilgelegd. Zimbardo heeft nadien altijd gezwegen over dit experiment, maar heeft die stilte nu doorbroken met zijn boek ‘Het Lucifer Effect’. Op een symposium bij Hogeschool Utrecht werd hij op 30 september via een Skype-verbinding indringend geïnterviewd. Uitgeverij Lemniscaat en het lectoraat Werken in Justitieel Kader van Hogeschool Utrecht organiseerden het symposium n.a.v. de vertaling van Zimbardo’s boek. Zimbardo verwierf in de jaren zeventig veel bekendheid met het Stanford Prison Experiment, waarbij normale studenten van de gelijknamige universiteit willekeurig de rol moesten spelen van bewaker of gevangene. Al gauw bleek dat bewaarders misbruik maakten van hun macht en zich soms sadistisch gedroegen tegenover de gevangenen, die kort daarvoor nog hun medestudenten waren. De proef werd direct afgebroken.
GedragDe boodschap dat mensen zich binnen een bepaalde context laten verleiden tot gedrag die ze niet van zichzelf gewend zijn, werd hiermee indringend op de kaart gezet. De omgeving doet er dus toe… Tot op de dag van vandaag is dit een actueel gegeven. Of het nou de gevangenis, het psychiatrisch ziekenhuis of een andere gesloten afdeling betreft, daar waar machtsverschillen zijn geïnstitutionaliseerd, bestaat dit gevaar. Het was daarom ook heel bijzonder dat de collegezaal van de Faculteit Maatschappij en Recht was gevuld met 200 mensen, variërend van professionals uit het gevangeniswezen en de (jeugd)reclassering tot studenten en docenten van zowel HBO-opleidingen als de Universiteit.
VerleidingVia Skype sprak Zimbardo over zijn rol als wetenschapper en de verleiding waaraan hijzelf als wetenschapper en projectleider/hoofd van deze experimentele gevangenis had toegegeven, waardoor het gedrag van de bewaarders ontspoorde.
Zie video hiernaast! De les die hij hieraan – en aan andere experimenten verbindt - is dat wij allen aan deze verleiding toegeven en dat we ons hiervan dus bewust moeten zijn. Wat hem betreft kan dat door oog en oor te hebben voor diegenen die een afwijkend geluid laten horen en vervolgens de moed te hebben om het vanzelfsprekende daarvan ter discussie te stellen. Een waardevolle boodschap voor sociale professionals in spé.
Lees het artikel '
Echt, martelen kan iedereen' in de Volkskrant van zaterdag 9 oktober, waarin Zimbardo wordt geïnterviewd.